FUNDAMENTAL ART

ΠΡΩΤΟΕΜΦΑΝΙΣΤΗΚΕ ΑΥΓΟΥΣΤΟ 1998



πως, πότε και γιατί προέκυψε η fundamental art

στο χρονικό διάστημα, στο οποίο δεν είχα καμιά εικαστική δραστηριότητα (αρχές 1986 - σεπτέμβριος 1990), αναρωτήθηκα πολλές φορές αν οι όροι που χρησιμοποιούνταν μέχρι σήμερα στη σύγχρονη τέχνη (minimal, conceptual κλπ), ανταποκρίνονταν στις δικές μου δουλειές (αρχίζοντας με τα ψυχοδιαγράμματα Ι και ΙΙ από τον ιούνιο του 1984 και μετά). είχα την αίσθηση ότι κινούμαι σε έναν (εικαστικό) χώρο, που εννοιολογικά δεν είχε ακόμα οριστεί, κάτι που τόνισα αρκετές φορές σε συζητήσεις, χωρίς όμως να μπορώ να τον συγκεκριμενοποιήσω. ο όρος "fundamental" εμφανίζεται "ξαφνικά" κάπου στα μέσα του 1991 και είναι αλήθεια ότι τον χρησιμοποίησα με αρκετή φειδώ, που έφτανε στα όρια της αποσιώπησης. όμως το ότι δεν τον χρησιμοποίησα ευρέως νωρίτερα για τις δουλειές μου, οφείλεται και σε άλλους λόγους, που δεν είναι (μόνο) προσωπικοί. θεωρώ όμως ότι σήμερα (κάτι παραπάνω από 7 χρόνια από τότε που εμφανίστηκε), είναι ο καταλληλότερος για να εκφράσει τις δουλειές μου, αφού ζυγίστηκε και αποτιμήθηκε επαρκώς όλα αυτά τα χρόνια.

σχετικά με την fundamental art

η ιστορία της δύσης (σε όλους ανεξαιρέτως τους τομείς), από τον descartes και μετά, σφραγίστηκε από το (απεχθές) γεγονός της ολοκληρωτικής αποκόλλησης του "πνεύματος" από το σώμα (cogito ergo sum), τα θεμέλια της οποίας είχαν βάλλει ο σωκράτης με τον πλάτωνα κατά κύριο λόγο και κατά δεύτερο (αλλά όχι λιγότερο ουσιώδη) ο αριστοτέλης. το πνεύμα "αναρριχήθηκε" σε δυσθεώρητα "ύψη" για να θωρεί απομονωμένο και από ηγεμονική θέση το "κόσμο" (του). το σώμα στη δύση ξέπεσε σε "αντικείμενο", που μοναδικό σκοπό είχε την υποστήριξη της "ανώτερης πνευματικής λειτουργίας", για να καταστεί έτσι απαραίτητο αξεσουάρ του. κανένας δεν ασχολήθηκε στη δύση (εκτός λίγων εξαιρέσεων) με το σώμα, σαν σώμα: όλοι ήθελαν αφενός να τονίσουν (και μόνο!) την "αστείρευτη ικανότητα και υπεροχή του πνεύματος" (του διανοητικού), πάνω στο σώμα και αφετέρου θεώρησαν "ανωτερότητα" τον έλεγχο που μπορούσε να ασκήσει το "πνεύμα" πάνω στο σώμα και την (ενστικτώδη) λειτουργία του, υποβιβάζοντάς την σαν βρώμικη και σκοτεινή. το σώμα κακοποιήθηκε (και κακοποιείται) βάναυσα από το "πνεύμα" και την "ανώτερη λειτουργία" του, ενώ οι εικαστικοί καλλιτέχνες με την δουλειά τους έρχονταν να αναδείξουν καθένας ξεχωριστά μια "νέα πτυχή" του. η fundamental art ισχυρίζεται ότι το υπερενισχυμένο από την (προσωπική και πολιτισμική) επιφόρτιση των εικόνων, διανοητικό, αποτελεί τροχοπέδη στην έκφραση του σώματος, επειδή μέσα από την εννοιολογική επιφόρτιση δημιουργείται και οπτική επιφόρτιση (ισχύει και το αντίστροφο) και ως εκ τούτου σύγχυση. κάθε όμως (προσωπική) επιβάρυνση σε εννοιολογικό ή οπτικό επίπεδο, αλλοιώνει ριζικά την κοινή, fundamental (στοιχειώδη) σχέση, που έχουμε με τον κόσμο σαν εγωσυνείδητα όντα. μπορούμε να πούμε, ότι όχι μόνο κάτω από μια κοινή για όλους έννοια (π.χ. θάλασσα), βλέπουμε μια διαφορετική ο καθένας εικόνα, αλλά ότι βιώνουμε έναν διαφορετικό εντελώς κόσμο, που μόνο εννοιολογικά τείνει να γίνει κάπου κοινός! παράδειγμα με το "facing the future": η λέξη "μέλλον" είναι κοινή για όλους, αλλά όλοι της δίνουν ένα διαφορετικό περιεχόμενο. δεν ισχύει όμως το ίδιο και για την φθορά που καταλήγει στον θάνατο. αν από το "μέλλον" αφαιρέσουμε ότι με τις προσωπικές ελπίδες (προσδοκίες), έχουμε προσθέσει σε αυτό, τότε αυτόματα το μέλλον ταυτίζεται με τον θάνατο. έτσι το "facing the future" φτάνει να είναι μετά το εννοιολογικό ξεγύμνωμα, ένα (οπτικό) "facing the death", αφού ο θάνατος είναι με σιγουριά, το κοινό για όλους μέλλον: αυτή είναι η fundamental σχέση μεταξύ ημών (εγωσυνείδητων) ανθρώπων, μέλλοντος και φθοράς (θανάτου). η fundamental art προσπαθεί να αποφύγει κάθε "πνευματικό" (διανοητικό) ακροβατισμό, μέσα από μια εννοιολογική και οπτική ένδεια, που αναπόφευκτα τον περιορίζει: στερεί από το "πνεύμα" την δυνατότητά του να έχει προσωπικές, εναλλακτικές λύσεις, να "τρέξει και να πετάξει δημιουργώντας", έτσι ώστε να αναγκαστεί να "σταματήσει" και να αφουγκραστεί το στοιχειώδες. για αυτόν τον λόγο κυριολεκτεί αμείλικτα. η fundamental art χρησιμοποιεί το διανοητικό σαν μια καθαρή σύμβαση για να εκφράσει τη στοιχειώδη του σώματος (του όντος), με τον κόσμο: υπηρετεί το σώμα και έχει αξία σαν απλός μεταφραστής του, χωρίς να γίνει ποτέ αυτοσκοπός. θεωρεί απαραίτητο να αντικαταστήσει το descartesιανό (γραμμικό) "βλέπω και καταλαβαίνω", με το μη-descartesιανό (μη-γραμμικό) "βλέπω και αισθάνομαι". ο (αυτό)περιορισμός μας στο fundamental, στη σχέση μας με τον κόσμο, θα βοηθήσει στην επαναφυσικοποίησή μας, μοναδική προϋπόθεση για να ξαναβρούμε την χαμένη μας μακαριότητα: μέσα από την fundamental art αναδύεται (όσο αυτό είναι εφικτό), το σώμα. για την fundamental art η "θάλασσα" είναι "θάλασσα" και ποτέ "μεγάλη", "απέραντη" ή "μικρή", "γαλάζια", "μπλε", "πρασινομπλέ" ή "ρόδινη" από το ηλιοβασίλεμα. δεν είναι θεά ή μούσα, θυμωμένη όταν φουρτουνιάζει και χαδιάρα όταν το κυματάκι σπάει νωχελικά. δεν την διασχίζουν πλοία, δεν κολυμπούν ψάρια, δεν έχει κανένα θησαυρό να κρύψει, δεν είναι ζεστή ή κρύα, βρώμικη ή καθαρή. η fundamental σχέση που μπορεί να μας συνδέσει με την "θάλασσα" είναι το "νερό", η "σταγόνα": μια "σταγόνα", ένα σύμπαν ολόκληρο, μια "θάλασσα", ένα σύμπαν ολόκληρο, "νερό", αυτό που είναι απλά είτε "θάλασσα", είτε "ποτάμι", είτε "σταγόνα". ο σκύλος το νιώθει στη δίψα του και εμείς το ψιθυρίζουμε "νερό". τίποτα παραπάνω από ξεδίψασμα σαν αίσθηση, σαν "νερό" που κυλά μέσα στον διψασμένο, από "δροσιά" στον κολυμβητή σαν "θάλασσα", ή σαν "βροχή" που ποτίζει, μουσκεύει, σαν "χιόνι" που παγώνει τον αέρα. η fundamental art δεν είναι η τέχνη του παρατηρητή, αλλά (προσπαθεί να γίνει) η τέχνη του παρατηρητή και του παρατηρούμενου ταυτόχρονα, να δει με τα μάτια ενός σκίουρου τον κόσμο (λένα κοκκίνη, οκτώβριος 1995), δεν έχει βάθος στην ζωγραφική της, είναι ρευστότερη της … ρευστής (κατερίνα τζαβάρα, νοέμβριος 1994) και στις εγκαταστάσεις (και γλυπτά) η σχέση του παρατηρητή με το παρατηρούμενο, είναι πάντα μια (κάτι παραπάνω ίσως από μια απλή) interactive σχέση: στις περισσότερες των περιπτώσεων επεμβαίνει ο παρατηρητής στο παρατηρούμενο (στον χώρο και στον όγκο που το προσδιορίζει) και είναι αυτός που κινεί και διαμορφώνει το έργο, είτε πατώντας ένα κουμπί και θέτοντας σε λειτουργία μια διαδικασία, όπως στα ακουστικά τοπία, 8 τοπία (διαδικασία μνήμης), είτε από την εκάστοτε θέση και δράση του ταυτόχρονα, όπως στα ρευστά γλυπτά (γλυπτά - μη-γλυπτά, λένα κοκκίνη, σεπτέμβριος 1997). και στις δυο αναφερθέντες εγκαταστάσεις ο παρατηρητής είναι αυτός που διαμορφώνει το τελικό αποτέλεσμα. μόνο όταν και όσο τείνει να καταργηθεί ο ενδιάμεσος χώρος (που μας χωρίζει σαν παρατηρητές από το παρατηρούμενο, μπορεί να αντικατασταθεί το βλέπω και καταλαβαίνω από το βλέπω και αισθάνομαι. η fundamental art θέλει να δράσει μη-γραμμικά, σε αντίθεση με την διανοητική σκέψη και σε συμφωνία με την φύση, που είναι αμείλικτα μη-γραμμική (ακατανόητη, αλλά αισθαντική). θεωρεί εαυτόν νέα γλώσσα, αυτής του σώματος, που μπορεί να εκφράζει την (μια) τέχνη, πέρα από τις ιδιαιτερότητες του κάθε λαού, αφού το (ίδιο) σώμα είναι κοινό σε όλους μας και έξω από κάθε (στενή) εθνική, πολιτισμική σκοπιμότητα και επιρροή. κατά βάθος δεν είναι νέα γλώσσα, αλλά παλιά, ξεχασμένη και ταλαιπωρημένη από τα γρανάζια του διανοητικού: (προσπαθεί να είναι) η γλώσσα των ζεν δασκάλων, η γλώσσα της εννοιολογικής και οπτικής ένδειας, που αφήνει το σώμα να αναδυθεί μέσα από μια fundamental σχέση με τον κόσμο. είναι η γλώσσα που αναδύεται από το κενό (σώμα), όχι για να μορφοποιήσει τον κόσμο σαν παρέμβαση (πνεύμα), αλλά για να καταστεί η απαραίτητη γέφυρα που θα ενώνει το πέρα με το εδώ, το πάνω με το κάτω, το μέσα με το έξω, ώστε να αισθανθείς τον κόσμο σαν κόσμο, πέρα από αυτό που σαν εγωσυνείδηση βλέπεις και καταλαβαίνεις.

τέλης φατσέας, ναύπλιο, 28. 8. 1998